Trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, không gian tầm thấp đang dần được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển mới của nền kinh tế số. Từ các ứng dụng trong quản lý đô thị, logistics, nông nghiệp thông minh đến giám sát môi trường và cứu hộ cứu nạn, phương tiện bay không người lái (UAV) đang mở ra nhiều cơ hội khai thác hiệu quả vùng không gian dưới 1.000 mét, hình thành một lĩnh vực kinh tế mới được gọi là kinh tế không gian tầm thấp (Low Altitude Economy - LAE).

Tại Thành phố Hồ Chí Minh quá trình xây dựng và phát triển hệ sinh thái UAV đang cho thấy những bước tiến tích cực, đồng thời mở ra triển vọng hình thành một ngành kinh tế giàu tiềm năng trong tương lai.

Không gian tầm thấp – nguồn tài nguyên mới của nền kinh tế số

Nếu thế kỷ XIX gắn liền với sự phát triển của đường sắt và thế kỷ XX là thời kỳ bùng nổ của hàng không dân dụng thì trong thế kỷ XXI, kinh tế không gian tầm thấp đang được nhiều quốc gia xem là một hướng phát triển chiến lược mới.

Nhờ sự phát triển nhanh chóng của công nghệ cảm biến, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và hạ tầng viễn thông, các thiết bị bay không người lái ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Không chỉ thực hiện nhiệm vụ quan sát hay ghi hình, UAV còn có thể tham gia vào hoạt động vận chuyển hàng hóa, giám sát công trình, quản lý tài nguyên, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp chính xác và cung cấp dữ liệu phục vụ điều hành đô thị thông minh.

Tại sự kiện trình diễn và kết nối công nghệ chuyên đề “Phát triển hệ sinh thái UAV trong kinh tế không gian tầm thấp” do Sàn Giao dịch Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức, các chuyên gia nhận định không gian tầm thấp đang trở thành một hạ tầng phát triển mới, tương tự như vai trò của mạng lưới giao thông hay hạ tầng số hiện nay.

Theo bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, giá trị cốt lõi của UAV không chỉ nằm ở công nghệ hiện đại mà quan trọng hơn là khả năng giải quyết các bài toán thực tiễn trong quản lý và phát triển kinh tế - xã hội.

Bà Nguyễn Hoàng Bảo Trân, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh phát biểu tại hội nghị mới đây.

Nhu cầu thực tiễn thúc đẩy hình thành thị trường UAV

Kết quả khảo sát tại nhiều địa phương trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy nhu cầu ứng dụng UAV đang ngày càng rõ nét. Các cơ quan quản lý mong muốn khai thác công nghệ này để hỗ trợ giám sát xây dựng, quản lý đất đai, quan trắc môi trường, phòng chống thiên tai và bảo đảm an ninh trật tự.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, việc thu thập dữ liệu hiện trường theo thời gian thực đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với công tác quản lý nhà nước. UAV có thể cung cấp hình ảnh có độ phân giải cao, dữ liệu địa hình, hiện trạng sử dụng đất và nhiều thông tin chuyên ngành khác với tốc độ nhanh hơn và chi phí thấp hơn so với nhiều phương pháp truyền thống.

Đặc biệt, khi được tích hợp với trí tuệ nhân tạo và hệ thống dữ liệu số, các thông tin thu thập từ UAV có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc phân tích, dự báo và ra quyết định.

Từ nhu cầu thực tiễn đó, thị trường ứng dụng UAV tại Việt Nam được đánh giá còn rất nhiều dư địa phát triển, không chỉ trong khu vực công mà còn ở các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ và thương mại.

Mở rộng không gian phát triển cho logistics và vận tải thông minh

Một trong những lĩnh vực được kỳ vọng tạo ra bước đột phá từ kinh tế không gian tầm thấp là logistics.

Áp lực giao thông ngày càng lớn tại các đô thị khiến nhu cầu tìm kiếm các phương thức vận chuyển mới trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh đó, vận tải bằng UAV đang được xem là giải pháp tiềm năng nhằm rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh nhiều mô hình vận chuyển hàng hóa bằng drone đã bắt đầu được nghiên cứu và thử nghiệm trong điều kiện kiểm soát. Những thử nghiệm này hướng tới việc xây dựng các tuyến vận tải trên không kết nối giữa thành phố với các khu vực lân cận, góp phần giảm tải cho hệ thống giao thông mặt đất.

Nếu được triển khai rộng rãi trong tương lai, UAV không chỉ thay đổi phương thức vận chuyển hàng hóa mà còn mở ra nhiều mô hình dịch vụ logistics hoàn toàn mới, đáp ứng nhu cầu giao nhận tốc độ cao trong nền kinh tế số.

Dữ liệu – giá trị cốt lõi của kinh tế không gian tầm thấp

Theo các chuyên gia, giá trị lớn nhất của UAV không nằm ở khả năng bay mà nằm ở nguồn dữ liệu mà thiết bị này tạo ra.

Trong mỗi chuyến bay, UAV có thể thu thập khối lượng lớn thông tin về địa hình, môi trường, hạ tầng và các hoạt động kinh tế - xã hội. Khi được xử lý bằng công nghệ dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, những dữ liệu này có thể tạo ra giá trị rất lớn cho nhiều ngành nghề khác nhau.

Từ quy hoạch đô thị, quản lý đất đai, giám sát môi trường đến phát triển nông nghiệp chính xác hay bảo trì hạ tầng kỹ thuật, dữ liệu từ UAV đều có thể trở thành nguồn tài nguyên quan trọng phục vụ quá trình ra quyết định.

Chính vì vậy, phát triển kinh tế không gian tầm thấp không chỉ là phát triển thiết bị bay mà còn là xây dựng năng lực về dữ liệu, bao gồm thu thập, lưu trữ, phân tích, chia sẻ và bảo đảm an toàn thông tin.

Xây dựng năng lực công nghệ nội sinh

Bên cạnh nhu cầu thị trường, năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ trong nước được xem là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của hệ sinh thái UAV.

Theo PGS.TS Ngô Khánh Hiếu, giảng viên cao cấp Bộ môn Kỹ thuật Hàng không, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), doanh nghiệp Việt Nam cần xác định rõ lợi thế cạnh tranh và tập trung phát triển các sản phẩm mang tính khác biệt.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc chỉ sản xuất thiết bị phần cứng là chưa đủ. Các doanh nghiệp cần hướng tới việc cung cấp giải pháp tổng thể, bao gồm thiết bị, phần mềm, dịch vụ vận hành và hệ thống xử lý dữ liệu.

Đây được xem là hướng đi giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị gia tăng, đồng thời xây dựng niềm tin đối với khách hàng trong và ngoài nước.

Nhiều nghiên cứu mới mở rộng khả năng ứng dụng UAV

Tại sự kiện, nhiều công trình nghiên cứu mới đã cho thấy năng lực đổi mới sáng tạo của các cơ sở nghiên cứu trong nước đang ngày càng được nâng cao.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là nghiên cứu Drone tích hợp Soft Robotics do nhóm nghiên cứu thuộc Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) phát triển.

Khác với các dòng drone truyền thống chủ yếu thực hiện nhiệm vụ quan sát và thu thập dữ liệu, drone tích hợp robot mềm có khả năng tương tác vật lý trực tiếp với môi trường. Công nghệ này cho phép thiết bị cầm nắm vật thể, thao tác trên nhiều dạng bề mặt khác nhau và thực hiện các nhiệm vụ kỹ thuật phức tạp.

Bước tiến này mở ra triển vọng ứng dụng UAV trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp, bảo trì hạ tầng, nông nghiệp công nghệ cao và cứu hộ cứu nạn.

Doanh nghiệp Việt từng bước khẳng định vị thế

Không chỉ các cơ sở nghiên cứu, nhiều doanh nghiệp công nghệ trong nước cũng đang khẳng định năng lực trên thị trường quốc tế.

Tiêu biểu là Gremsy – doanh nghiệp công nghệ cao của Việt Nam chuyên phát triển hệ thống ổn định hình ảnh cho UAV. Hiện sản phẩm của doanh nghiệp đã được sử dụng tại hơn 70 quốc gia trên thế giới.

Các giải pháp mới tích hợp trí tuệ nhân tạo cho phép nhận diện mục tiêu, theo dõi chuyển động và phân tích hình ảnh theo thời gian thực với độ chính xác cao. Đây là những công nghệ có giá trị ứng dụng lớn trong giám sát hạ tầng, an ninh, quốc phòng và quản lý tài nguyên.

Sự thành công của các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam cho thấy tiềm năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trong lĩnh vực UAV và công nghệ không gian tầm thấp.

Hoàn thiện chính sách để khai mở tiềm năng

Mặc dù sở hữu nhiều cơ hội phát triển, kinh tế không gian tầm thấp vẫn đang đối mặt với không ít thách thức.

Trong đó, việc xây dựng hành lang pháp lý phù hợp được xem là một trong những yêu cầu cấp thiết nhất. Các vấn đề liên quan đến quản lý vùng bay, bảo đảm an toàn hàng không, bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư cần được nghiên cứu, hoàn thiện đồng bộ nhằm tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, hạ tầng dữ liệu, trung tâm điều hành, hệ thống quản lý bay và nguồn nhân lực chất lượng cao cũng cần được đầu tư tương xứng để đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành trong giai đoạn mới.

Hướng tới động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế số

Từ những tín hiệu tích cực tại Thành phố Hồ Chí Minh có thể thấy kinh tế không gian tầm thấp đang từng bước chuyển từ ý tưởng công nghệ thành lĩnh vực phát triển thực tiễn.

Sự kết nối giữa cơ quan quản lý, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp đang tạo nền tảng cho việc hình thành một hệ sinh thái UAV hoàn chỉnh, có khả năng đáp ứng nhu cầu trong nước và từng bước tham gia thị trường quốc tế.

Trong tương lai, khi công nghệ ngày càng hoàn thiện, chi phí vận hành giảm xuống và khung chính sách được đồng bộ hóa, UAV sẽ hiện diện ngày càng nhiều trong đời sống kinh tế - xã hội. Không gian tầm thấp vì thế được kỳ vọng trở thành một nguồn lực phát triển mới, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và mở ra những cơ hội đột phá cho Việt Nam trong kỷ nguyên công nghệ mới.